به حفر نهر و قنات بوده باشد ضرر ندارد . و اگر زراعتى آب خوردن آن محتاج باشد به چرخ و مانند آن ، مثل زراعتى كه به آب چاه عمل مىآيد يا به آب نهرى كه بايد از چرخ كشيد ، نصف عشر لازم است داده شود ، اگر چه گاهى به ندرت آن زراعت به آب باران و نحو آن آب خورده شود ، به نحوى كه صدق اسم سقى به آب چاه و دلو مثلا باقى بماند . پس اعتبارى ندارد باران معتادى كه مىبارد در ايام سال در زراعاتى كه سقى آنها به دلو و نحو آن باشد . بلى اگر متساوى بوده باشد هر دو أمر به نحوى كه صدق مزبور و خلاف آن هيچ يك متحقق نشود ، بلكه عرفا صدق كند سقى زراعت به هر دو هم به سيح و هم به غير آن ، در اين صورت بايد از نصف آن زراعت اخراج عشر نمود و از نصف ديگر آن زراعت بايد اخراج نصف عشر نمود ، و به عبارت اخرى از مجموع چنين زراعت سه ربع عشر بايد زكات اخراج شود . و اگر شك واقع شود در صدق در بعضى از موضوعات ، احوط رعايت اخراج قدر اكثر است در زكات . و وقت تعلّق وجوب زكات در گندم و جو صدق : اسم است ، و آن حاصل مىشود به بستن دانه ، و در خرما به سرخ شدن و زرد شدن و بسر شدن ، و در مويز به غوره شدن ، پس ضامن است مالك حصه فقير را اگر تصرف نمايد در وقت بسريّت و خلال شدن يا رطب بودن خرما و غوره يا انگور بودن ، پس اگر بخواهد در وقت غوره و رطب بودن بچيند واجب است بر او در اين صورت اداء و اخراج زكات به همين حالت ، و لازم است بر ساعى و جمع‌كننده زكات قبول آن .